1918 – kino polskie wobec odzyskania niepodległości

1918 – kino polskie wobec odzyskania niepodległości

W roku 2018 minęło 100 lat od powrotu Polski na mapę Europy. Rocznicę tę traktujemy także jako pretekst do rozważań filmoznawczych i historycznofilmowych. Czyn zbrojny, wizerunki Wielkiej Wojny, budowa niepodległego państwa były tematami rodzącej się kinematografii narodowej, która w dwudziestoleciu międzywojennym szukała stylu wypowiedzi i sposobów komunikacji zarówno z władzą, jak i widzami, czyli swojego miejsca w kulturze. Strategie stosowane przez kino narodowe w dwudziestoleciu międzywojennym niepodległość afirmowały, a wzmacniał je pełen kolorytu arsenał użytych środków scenograficznych i kostiumowych (legionowych mundurów, szyneli żołnierzy V Syberyjskiej Dywizji Strzelców Polskich, szamerunków obrońców Lwowa), uroda polskich ułanów, sceny batalistyczne (niektóre imponujące, jak w Cudzie nad Wisłą Ryszarda Bolesławskiego), stereotypowe, ale odpowiadające ogólnonarodowym potrzebom, postaci kreowane przez luminarzy sceny i filmu. Filmowe reprezentacje walki o niepodległość stawały się spektaklem, nie przestając przecież być elementem kształtowania na nowo tożsamości narodowej. I wojna światowa, rok 1918 i jego konsekwencje stanowiły także odniesienia historyczne dla późniejszego kina polskiego. Nie ograniczamy się zatem do wydarzeń z epoki, ale podejmujemy także zagadnienia wiążące odzyskanie niepodległości z recepcją tego procesu w strategiach poszczególnych twórców, odwołaniach gatunkowych, związkach z polityką. Dlatego też skupiamy się między innymi na obecności roku 1918 i dwudziestolecia międzywojennego w produkcjach filmowych i telewizyjnych, kulturowych reprezentacjach bohaterów tamtych lat, ideologicznych sporach o wizerunek tamtego okresu, krytycznym spojrzeniu na poszczególne tytuły, powstałe zarówno w dwudziestoleciu, jak i w warunkach powojennych do ostatnich lat włącznie, lokalnych i regionalnych obiegów kinematograficznych w pierwszych latach wolnej Polski. Sporo miejsca poświęcamy także archiwaliom, zarówno pod względem ich przydatności źródłowej, ale też problemom związanym z zachowaniem materialnych artefaktów. Książka, która w jakimś sensie stanowi zobowiązanie jubileuszowe, jest przecież także próbą wskazania na...
Tadeusz Nowakowski, bydgoszczanin, dziennikarz, emigrant.  Studia o literaturze bydgoskiej, tom 2

Tadeusz Nowakowski, bydgoszczanin, dziennikarz, emigrant. Studia o literaturze bydgoskiej, tom 2

Tadeusz Nowakowski (1917-1996), bydgoszczanin, dziennikarz, pisarz tworzący głownie na emigracji. Autor kilkunastu powieści, z których najważniejszą jest częściowo osadzony w realiach Bydgoszczy dwudziestolecia międzywojennego „Obóz Wszystkich Świętych”. Przez lata gromadził polskich radiosłuchaczy przed odbiornikami prowadząc cotygodniową gawędę „Przy kawiarnianym stoliku” w Rozgłośni Radia Wolna Europa. Napisał szereg reportaży z pielgrzymek Papieża Jana Pawła II, któremu towarzyszył jako korespondent RWE. Był założycielem i honorowym przewodniczącym Światowego Związku Bydgoszczan oraz Honorowym Obywatelem Bydgoszczy. Zmarł i spoczywa w mieście swej młodości. Tom będąc zbiorem indywidualnych wypowiedzi na temat osoby i twórczości Tadeusza Nowakowskiego, staje się rodzajem naukowej dysputy, z zauważalnym akcentem emocjonalnym, a nierzadko również nostalgicznym. Jest to szkic portretu niemal kompletny: z wyrazistym konturem, bogatą charakterystyką oraz, co istotne, zaznaczeniem „znaków szczególnych”, objawiających się tak w jego losach i codziennym sposobie życia, jak i w działalności twórczej. (z recenzji prof. Janusza...
Sąsiedzi. Film o bydgoskim wrześniu 1939

Sąsiedzi. Film o bydgoskim wrześniu 1939

… Związanie filmu z historią lokalną, w tym wypadku miasta, które stanowi osnowę filmowej opowieści oraz (w dużej mierze) decyduje także o filmowej lokacji – tego jeszcze bodaj w historiografii kina polskiego nie było. A jeżeli za temat biorą się najwybitniejsi znawcy tematu – można być spokojnym o efekt ich pracy. Bo „Sąsiedzi” – film o bydgoskim wrześniu 1939 Piotra Zwierzchowskiego i Mariusza Guzka to historia jednego filmu i dzieje filmowej Bydgoszczy w jednym. (prof. dr hab. Andrzej...
Wojna i wojskowość w twórczości oraz adaptacjach powieści Bolesława Prusa

Wojna i wojskowość w twórczości oraz adaptacjach powieści Bolesława Prusa

Militariom w „Faraonie” poświecono już osobne opracowanie („Wojna i wojskowość w Faraonie Bolesława Prusa”)  ponieważ  jednak w czasie ekscerpcji materiału okazało się, że pod względem słownictwa dotyczącego wojska, Faraon jest faktycznie absolutnie wyjątkowy i w porównaniu z innymi utworami pisarza stanowi najbogatsze źródło materiału językowego, nie jest jednak jedyny, pojawiła się potrzeba rozszerzenia opracowania. Tom niniejszy wypełnia więc lukę w zakresie słownictwa militarnego w całej twórczości Bolesława Prusa. Tym jednak razem rozważania natury językowej uzupełnione zostały o uwagi filmoznawcy. W ten sposób czytelnik otrzymuje do rąk analizę pełniejszą, a temat ukazany został z różnych punktów...
Co wspólnego z wojną ma kinematograf?  Kultura filmowa na ziemiach polskich w latach1914-1918

Co wspólnego z wojną ma kinematograf?
Kultura filmowa na ziemiach polskich w latach1914-1918

Kolejna książka z serii KINO POLSKIE WCZORAJ I DZIŚ. Tym razem pozycja z dawnej historii kina. Kinematograf miał niespełna dwudziestoletnią tradycję, gdy wybuchła wojna powszechna, która przywróciła państwo polskie na mapę świata. Przez ten czas zdążył okrzepnąć, zbudować własną infrastrukturę wypełniającą pejzaże dużych i średnich miast coraz bardziej skomplikowaną siecią pałaców filmowych i skromnych sal projekcyjnych, zdobyć zaufanie władz i rozbudzić ciekawość widowni, która w okresie późniejszym – po 1918 roku potrafiła rozszerzyć swoje środowisko o kręgi entuzjastów – kinofilów, wpływowych organizatorów stołecznego i lokalnego życia filmowego, niejednokrotnie dyktujących tempo filmowych innowacji. Zadania jakie nowa sytuacja postawiła kinematografowi były oczywiste. Dość wczesne odkrycie dwoistości kina – pozwalające na dokumentowanie przy obecności kamery zdarzeń, jak również inscenizowanie sytuacji umożliwiło nieustanne poszerzanie się palety wariantów sprawozdawczości, perswazji i innych technik wizerunkowych. Wojna zaś wskazała nowe efekty, jakie mogły być osiągane dzięki kinematograficznym strategiom. Propagandowy wymiar ekranowych prezentacji okazywał się orężem tak samo skutecznym, jak zmobilizowane oddziały frontowe. Związki wojny i kinematografu dostrzegano zatem od samego wybuchu...
Kino polskie wobec II wojny światowej

Kino polskie wobec II wojny światowej

Książka ukazała się jako kolejna część serii filmoznawczej „Kino polskie wczoraj i dziś”. Treści w niej zawarte ukazują skalę oddziaływań tematyki wojennej na współczesną kinematografię polską. Publikacja przedstawia bogactwo form zainspirowanych doświadczeniami Holokaustu, konspiracji czy Powstania Warszawskiego. Przypomina zapomniane dzieła o tematyce...