Apetyt na jedzenie. Pokarm w społeczeństwie, kulturze, symbolice na przestrzeni dziejów

Apetyt na jedzenie. Pokarm w społeczeństwie, kulturze, symbolice na przestrzeni dziejów

Książka stanowi przykład praktycznej realizacji postulatu interdyscyplinarności w studiach nad pożywieniem, które w ostatnich latach jest przedmiotem badań przedstawicieli wielu nauk: archeologii, historii, antropologii, socjologii, kulturoznawstwa. Prezentowane w niej artykuły podzielone na trzy części o zróżnicowanej tematyce, mieszczące się w ramach tzw. food studies, podejmują próbę określenia roli jedzenia w życiu człowieka. Nie tylko przez pryzmat zaspokajania podstawowych potrzeb egzystencjonalnych, ale także jako ważne źródło, które w przestrzeni historycznej kreowało działania społeczno-kulturowe. Takie zintegrowane spojrzenie na kwestię żywności jest niezbędne do pełnego zrozumienia złożonych problemów związanych z jedzeniem. Takie podejście jest także czymś wiącej niż tylko sumą badań poszczególnych dyscyplin naukowych – dostarcza nowych informacji na temat sposobów, w jakich żywność uczestniczy w całokształcie procesów społecznych, politycznych, środowiskowych, kulturowych i...
Studia nad odmiennością na przestrzeni dziejów

Studia nad odmiennością na przestrzeni dziejów

Odmienność kulturowa umieszczana jest w określonych kontekstach społecznych. Istniejące w społeczeństwie mechanizmy kulturowe doprowadzają do takiego jej postrzegania, że przechodzi ona w „obcość”, która podlega procesowi wartościowania – zarówno pozytywnego, jak i negatywnego. Jeśli jest to waloryzacja, wówczas mówimy o społecznej akceptacji zachowań pewnych jednostek czy grup ludzkich, a ich odmienność może być wówczas odbierana jako swoiste dziwactwo. Osoby takie mogą być traktowane jako „swoje”, lecz jednocześnie inne, odmienne, różniące się od powszechnie obowiązujących norm społecznych czy kulturowych. Niekiedy wzbudzając także podziw, zachwyt, stanowiąc inspirację dla pozostałych, wzór do naśladowania. Nawet jednak i dziś, wśród powszechnie występujących haseł nakłaniających do akceptacji i tolerancji pozytywna waloryzacja odmienności jest zjawiskiem rzadkim. Wynika to z tego, że inność częściej niż zrozumienie i tolerancja budzi niezrozumienie, które w określonych kontekstach społecznych i kulturowych doprowadza do powstania dystansu społecznego. W przypadku braku dialogu społeczno-kulturowego ów dystans pogłębia się, brak zrozumienia odmiennych zachowań doprowadza do społecznego sprzeciwu wobec odmienności, do eskalacji niepokojów, lęków, a w konsekwencji do wrogości. Inny staje się Obcym. Artykuły przedstawione w niniejszym tomie prezentują punkt widzenia różnych dyscyplin: archeologii, antropologii kulturowej, historii, historii sztuki czy filozofii. W prezentowanych tekstach problematyka odmienności rozważana jest przez pryzmat czynników czy motywów społecznych, etnicznych, religijnych, politycznych w różnych wymiarach, bo zarówno jednostek, społeczności lokalnych, jak i państwowym. Zdając sobie sprawę, że przekazywany na ręce Czytelnika tom naturalnie nie wyczerpuje tematu odmienności, redaktorzy mają nadzieję, że prezentowana praca przyczyni się do wzbogacenia dotychczasowej wiedzy oraz do dalszych studiów nad tą problematyką. Justyna...
Kobieta kultury łużyckiej w przestrzeni społecznej

Kobieta kultury łużyckiej w przestrzeni społecznej

Omawiana praca jest wartościową pozycją, istotnie wpisującą się w nurt aktualnych rozważań nad strukturą i organizacją społeczności zamieszkujących w pradziejach Europę Środkową. Podjęcie tej problematyki, choć niezupełnie nowe, wyróżnia dzieło J. Żychlińskiej wśród wielu innych publikacji, traktujących o epoce brązu i wczesnej epoce żelaza z punktu mniej lub bardziej drobiazgowych rozważań nad relacjami chronologiczno-kulturowymi, które nadal stanowią dominujący nurt w literaturze przedmiotu. Z recenzji dra hab. Jacka Wierzbickiego Podjęta w recenzowanej pracy próba analizy archeologiczno-społecznej roli kobiety w społeczeństwie miała zasadniczo dwa cele. Po pierwsze, przedstawienia aktualnych informacji na temat materialnych aspektów ich identyfikacji w grupie, zaprezentowanie ich atrybutów oraz dyspersji ich materialnych przykładów; po drugie, zarysowania – jak można te atrybuty ocenić w kontekście komunikacji społecznej. W obu przypadkach praca aspiruje do roli bardzo rzetelnej propozycji interpretacyjnej. Jest to zarazem udana próba aktualizacji wielu dotychczasowych publikacji z pozycji nowych kontekstów: metod analiz (np. nowa ocena zespołów źródeł) oraz nowych koncepcji teoretycznych dla badanych przez archeologię zespołów źródeł. Recenzowana praca nie ma w tym zakresie analogii nie tylko w polskiej czy też środkowo-wschodnioeuropejskiej literaturze. Z recenzji dra hab. Marcina...
Inny – obcy – potwór

Inny – obcy – potwór

Artykuły przedstawione w niniejszym tomie mają na celu odpowiedzieć na,  niezwykle dziś aktualne, pytanie o byt „Ludzki” w relacjach odmienności. Będą to zatem pytania o Człowieka, który przekraczając pewne granice, ramy moralne czy prawne zostaje wykluczony ze społeczeństwa, przemieniając się z Innego w Obcego – Wroga – Potwora! Prezentowane teksty to zaledwie próba wskazania istnienia granic, linii rozgraniczających, niekiedy niemalże demarkacyjnych, pomiędzy Innym a Obcym, jak również Obcym a Potworem, na poziomie swojskości, ale także, co o wiele trudniejsze, na płaszczyźnie etnicznej, państwowej, a zwłaszcza religijnej. W odpowiedzi na te zagadnienia autorzy postarali się ukazać Jego odmienność, sposób w jaki przekracza się granice „Nieprzekraczalności”, jakie konsekwencje czekają za tę „społeczną niesubordynację” – zarówno dla samego Innego, jak i dla Nie-Innych. Niektóre z opracowań stanowią prawdziwe studium poszukiwania Innego w sobie samych, jak również siebie samych w Obcym. Towarzyszy temu refleksja, która zawsze powinna być obecna w takich rozważaniach – kiedy, jak, dlaczego Inny staje się Obcym? Czy będąc Obcym można stać się Wrogiem? Kiedy Inny/Obcy staje się Potworem? Prezentowane prace, stawiając sobie jednocześnie pytanie o możliwości akceptacji takich społecznych odmienności, szukając granic naszej własnej tolerancji, nie mogą być, niestety, odpowiedzią na odwieczne pytania o Inność, ponieważ po prostu być nie mogą. Między innymi dlatego, że Człowiek nie jest bytem „skończonym”. Niezmiennie, od wieków, cechuje go: Akcja/Reakcja ≠ Stagnacja/Pasywność. Dysfunkcja kontra Eufunkcja?  Czy rzeczywiście pomiędzy „obecnym ja” a „przyszłym ja” istnieje jedynie pusta przestrzeń – Nicość?  Czy nie jest właśnie tak, że aby egzystować autentycznie, człowiek musi spotkać siebie niejako po drugiej stronie „przepaści”. Musi odkrywać  możliwość dokonania skoku – skoku, który wcale nie musi prowadzić do destrukcji, ale właśnie...
Jedzą, piją, lulki palą. Kulturowe aspekty korzystania z używek na przestrzeni dziejów. Tom 2Antropologia używek w gospodarce i życiu społecznym

Jedzą, piją, lulki palą. Kulturowe aspekty korzystania z używek na przestrzeni dziejów. Tom 2
Antropologia używek w gospodarce i życiu społecznym

Prezentujemy Państwu nową serię wydawniczą, której tematem są używki i substancje psychoaktywne. Tom pierwszy zawiera artykuły, których autorami są przede wszystkim archeolodzy i historycy. Rozważania dotyczące najstarszych dziejów skupiają się zwłaszcza na ukazaniu roli narkotyków i alkoholu w systemie ówczesnych wierzeń i rytuałów, choć są i takie, które odnoszą się do sfery profanum. Teksty traktujące o epoce nowożytnej koncentrują się głównie na produkcji i kulturze spożycia napojów alkoholowych na ziemiach polskich, w różnych grupach społecznych, podejmują także kwestie odświętnego charakteru używek. Na uwagę zasługują też opracowania dotyczące zastosowania alkoholu w medycynie domowej od XVI do XX w. Obraz stosowania używek, zdominowany przez napoje alkoholowe, jest uzupełniony o problematykę dotyczącą konsumpcji tytoniu, zwłaszcza palenia fajki. Tom drugi serii obejmuje zagadnienia związane z rolą gospodarczą i społeczną używek oraz substancji psychoaktywnych. Zamieszczone tutaj artykuły wskazują na znaczącą rolę nie tylko alkoholu, ale także tytoniu, kawy i czekolady. Podejmują problematykę wpływu używek na kształtowanie się ówczesnych potęg gospodarczych, jak również przedstawiają ich znaczenie w budowaniu nowej obyczajowości i stylu życia. Jedną z ważnych kwestii poruszanych w niniejszym tomie są także zmiany w podejściu do środków psychoaktywnych, jakie dokonały się we współczesnym społeczeństwie. Tom trzeci serii dotyczy wykorzystywania używek i substancji psychoaktywnych w szeroko rozumianej sztuce. Najwybitniejszych twórców na całym świecie dzieliło na ogół wiele, ale zawsze łączyły ich dwie cechy – talent i zamiłowanie do używek. Zamieszczone w niniejszym tomie artykuły poruszają kwestie zażywania narkotyków w szerokim aspekcie – jako siły destrukcyjnej, oddziałującej na artystę i jego twórczość, jako środka do uzyskania odpowiednich efektów artystycznych, a także jako źródła inspiracji. Prezentowane prace ukazują również specyficzne traktowanie używek przez artystów, uznających je za...
Jedzą, piją, lulki palą. Kulturowe aspekty korzystania z używek na przestrzeni dziejów. Tom 3Używki w sztuce i literaturze

Jedzą, piją, lulki palą. Kulturowe aspekty korzystania z używek na przestrzeni dziejów. Tom 3
Używki w sztuce i literaturze

Prezentujemy Państwu nową serię wydawniczą, której tematem są używki i substancje psychoaktywne. Tom pierwszy zawiera artykuły, których autorami są przede wszystkim archeolodzy i historycy. Rozważania dotyczące najstarszych dziejów skupiają się zwłaszcza na ukazaniu roli narkotyków i alkoholu w systemie ówczesnych wierzeń i rytuałów, choć są i takie, które odnoszą się do sfery profanum. Teksty traktujące o epoce nowożytnej koncentrują się głównie na produkcji i kulturze spożycia napojów alkoholowych na ziemiach polskich, w różnych grupach społecznych, podejmują także kwestie odświętnego charakteru używek. Na uwagę zasługują też opracowania dotyczące zastosowania alkoholu w medycynie domowej od XVI do XX w. Obraz stosowania używek, zdominowany przez napoje alkoholowe, jest uzupełniony o problematykę dotyczącą konsumpcji tytoniu, zwłaszcza palenia fajki. Tom drugi serii obejmuje zagadnienia związane z rolą gospodarczą i społeczną używek oraz substancji psychoaktywnych. Zamieszczone tutaj artykuły wskazują na znaczącą rolę nie tylko alkoholu, ale także tytoniu, kawy i czekolady. Podejmują problematykę wpływu używek na kształtowanie się ówczesnych potęg gospodarczych, jak również przedstawiają ich znaczenie w budowaniu nowej obyczajowości i stylu życia. Jedną z ważnych kwestii poruszanych w niniejszym tomie są także zmiany w podejściu do środków psychoaktywnych, jakie dokonały się we współczesnym społeczeństwie. Tom trzeci serii dotyczy wykorzystywania używek i substancji psychoaktywnych w szeroko rozumianej sztuce. Najwybitniejszych twórców na całym świecie dzieliło na ogół wiele, ale zawsze łączyły ich dwie cechy – talent i zamiłowanie do używek. Zamieszczone w niniejszym tomie artykuły poruszają kwestie zażywania narkotyków w szerokim aspekcie – jako siły destrukcyjnej, oddziałującej na artystę i jego twórczość, jako środka do uzyskania odpowiednich efektów artystycznych, a także jako źródła inspiracji. Prezentowane prace ukazują również specyficzne traktowanie używek przez artystów, uznających je za...
Jedzą, piją, lulki palą. Kulturowe aspekty korzystania z używek na przestrzeni dziejów. Tom 1. Używki w świetle źródeł archeologicznych i historycznych

Jedzą, piją, lulki palą. Kulturowe aspekty korzystania z używek na przestrzeni dziejów. Tom 1. Używki w świetle źródeł archeologicznych i historycznych

Prezentujemy Państwu nową serię wydawniczą, której tematem są używki i substancje psychoaktywne. Tom pierwszy zawiera artykuły, których autorami są przede wszystkim archeolodzy i historycy. Rozważania dotyczące najstarszych dziejów skupiają się zwłaszcza na ukazaniu roli narkotyków i alkoholu w systemie ówczesnych wierzeń i rytuałów, choć są i takie, które odnoszą się do sfery profanum. Teksty traktujące o epoce nowożytnej koncentrują się głównie na produkcji i kulturze spożycia napojów alkoholowych na ziemiach polskich, w różnych grupach społecznych, podejmują także kwestie odświętnego charakteru używek. Na uwagę zasługują też opracowania dotyczące zastosowania alkoholu w medycynie domowej od XVI do XX w. Obraz stosowania używek, zdominowany przez napoje alkoholowe, jest uzupełniony o problematykę dotyczącą konsumpcji tytoniu, zwłaszcza palenia fajki. Tom drugi serii obejmuje zagadnienia związane z rolą gospodarczą i społeczną używek oraz substancji psychoaktywnych. Zamieszczone tutaj artykuły wskazują na znaczącą rolę nie tylko alkoholu, ale także tytoniu, kawy i czekolady. Podejmują problematykę wpływu używek na kształtowanie się ówczesnych potęg gospodarczych, jak również przedstawiają ich znaczenie w budowaniu nowej obyczajowości i stylu życia. Jedną z ważnych kwestii poruszanych w niniejszym tomie są także zmiany w podejściu do środków psychoaktywnych, jakie dokonały się we współczesnym społeczeństwie. Tom trzeci serii dotyczy wykorzystywania używek i substancji psychoaktywnych w szeroko rozumianej sztuce. Najwybitniejszych twórców na całym świecie dzieliło na ogół wiele, ale zawsze łączyły ich dwie cechy – talent i zamiłowanie do używek. Zamieszczone w niniejszym tomie artykuły poruszają kwestie zażywania narkotyków w szerokim aspekcie – jako siły destrukcyjnej, oddziałującej na artystę i jego twórczość, jako środka do uzyskania odpowiednich efektów artystycznych, a także jako źródła inspiracji. Prezentowane prace ukazują również specyficzne traktowanie używek przez artystów, uznających je za...
Archeoturystyka w regionie, region w archeoturystyce

Archeoturystyka w regionie, region w archeoturystyce

Wyeksponowanie dziedzictwa kulturowego jako jednego z istotnych elementów lokalnego krajobrazu oraz historii należy do najważniejszych zadań archeologii publicznej, szeroko rozwiniętej w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii czy Niemczech, natomiast słabo eksponowanej w działalności polskich archeologów. Pomostem łączącym rodzimą archeologię ze społeczeństwem jest archeoturystyka, stanowiąca jedną z głównych form współczesnego doświadczania przeszłości. Do tej pory cieszy się ona większym zainteresowaniem ze strony turystyki kulturowej niż archeologii. Rozwija się żywiołowo, przyjmuje wzory kultury popularnej, festynowej, niekiedy zmierza w kierunku pseudoarcheologii. Niewiele jest archeologicznych rozważań nad tym fenomenem, zwłaszcza w odniesieniu do konkretnych regionów kulturowych. Studia zebrane w niniejszej książce przybliżają wybrane aspekty tego problemu. Redaktorzy i autorzy postarali się zgromadzić reprezentatywne przykłady z dziedziny turystyki miejskiej, geoturystyki, krajoznawstwa, edukacji archeologicznej i konserwatorstwa, głównie z terenów Wielkopolski i Pomorza, wzbogacone kontekstem teoretycznym oraz tłem europejskim. Wszystkie zamieszczone teksty łączy przewodnia myśl wyeksponowana w jednym z artykułów: jakiej archeologii potrzebuje współczesna turystyka, aby służyć społeczeństwu, odpowiadać na jego potrzeby i oczekiwania. Ze...
Przemiany stylistyczne naczyń ceramicznych ludności kultury łużyckiej w Wielkopolsce

Przemiany stylistyczne naczyń ceramicznych ludności kultury łużyckiej w Wielkopolsce

Publikacja przedstawia szczegółową klasyfikację naczyń oraz ich zdobnictwa. Ciekawie jest przedstawiony materiał ceramiczny, który w zakresie ustalania chronologii był wykorzystywany przez różnych badaczy. Znaleźć można cenne informacje o wytwórczości naczyń ceramicznych, gdzie wytwórczość określonego stylu naczyń mogła być elementem manifestacji odmienności grupowej. Autorka udanie powiązała tę kwestię m.in. z zagadnieniami wymiany lokalnej, a nawet z domniemaną wymianą kobiet o charakterze...